Malcolm XD z autorską narracją do Zaklętych rewirów. Dlaczego ten film?

PYTANIE: W ramach 4. edycji Festiwalu Korelacje będzie można usłyszeć Twoją autorską narrację do filmu Janusza Majewskiego "Zaklęte rewiry". Co sprawiło, że wybrałeś właśnie ten film pod kątem przygotowania narracji?

Malcolm XD: Szczególnie lubię obsadę tego filmu, bo kwiat aktorstwa „powojennego”, jak Wilhelmi czy Maklakiewicz, nakłada się w nim z jednymi z najlepszych aktorów mojego dzieciństwa, jak Kondrat czy Celińska. Dla Marka Kondrata „Zaklęte rewiry” były też, z tego co pamiętam, pierwszą główną rolą, która wystartowała jego późniejszą karierę.

Po drugie, samo umiejscowienie tego utworu w eleganckim hotelu lat 30. wydawało mi się ustawieniem bardzo wdzięcznym do tworzenia w narracji autorskiej, nawiązań do współczesności.

"Zaklęte rewiry" to ekranizacja autobiograficznej powieści Henryka Worcella, który sam był kelnerem w krakowskim Grand Hotelu. Lata 30., luksusowa restauracja hotelu „Pacyfik”. Romek Boryczko (młody Marek Kondrat), chłopak ze wsi, zaczyna od szorowania talerzy piaskiem, a potem pnie się w kelnerskiej hierarchii. Opowiedz o swoim pomyśle na narrację do tego filmu.

Od początku chciałem budować w tej narracji analogie pomiędzy warunkami zatrudnienia w hotelu „Pacyfik” a współczesnym rynkiem pracy, rozciągniętym pomiędzy prekaryzacją i światem korpo. Oczywiście współcześnie nie zdarza się już, a przynajmniej mam taką nadzieję, żeby przełożeni bili podwładnych, jak robi to na przykład grany przez Wilhelmiego kelner Fornalski, niemniej w strukturze władzy wciąż można zobaczyć wiele podobieństw.

W Twojej narracji często można usłyszeć określenie "pikolak". Czy mógłbyś je przybliżyć

Słownikowo oznacza ono chłopaka piastującego niską funkcję w hotelu czy restauracji, chłopca na posyłki, więc jest adekwatnym określeniem na funkcję – przynajmniej początkowo – piastowaną przez Romana Boryczko, granego przez Marka Kondrata. Jest przy tym bardzo wdzięczne dla ucha, a ze względu na swoją etymologię (od włoskiego piccolo, czyli mały), zawiera w sobie coś więcej niż suchy opis stanowiska pracy. Obecnie odpowiednikiem „pikolaka” jest „młody”, który oprócz wykonywania swoich normalnych obowiązków zawodowych musi też zapłacić frycowe starszym kolegom i koleżankom, poprzez wykonywanie ich poleceń, a także jest ofiarą różnego rodzaju żartów czy szykan z ich strony.

Autorskie narracje pozwalają odkrywać na nowo polskie kino. Czym zaskoczył Cię film "Zaklęte rewiry"?

W pierwszej kolejności obsadą, bo ze względu na to, że kręcony był 60 lat temu, części grających w nim postaci, które obecnie są bardzo znane, nie byłem w stanie przez dłuższy czas rozpoznać – najlepszym przykładem jest Tadeusz Drozda, którego udało mi się zidentyfikować dopiero podczas nagrywania narracji w studio.

Poza tym aktualnością, bo ilość możliwych do zbudowania analogii pomiędzy „Pacyfikiem” a współczesnością, które odkrywały się przede mną wraz z postępem pracy, cały czas mnie zaskakiwała.

Festiwal Korelacje to wydarzenie w pełni dostępne, w którym film i słowo są wspólnym doświadczeniem dla wszystkich, w tym także dla osób z ograniczeniami wzroku czy słuchu. Jak postrzegasz aspekt dostępności kultury? Na ile jest on dla Ciebie istotny przy podejmowaniu decyzji o zaangażowaniu się w inicjatywy tego typu jak Korelacje?

Była to dla mnie główna motywacja przy podejmowaniu decyzji o zaangażowaniu się w Korelacje. Na początku tego roku w Teatrze Nowym w Łodzi odbyło się kilka czytań performatywnych moich tekstów, a wydarzenia te zostały przez ekipę ww. teatru zrealizowane w taki sposób, aby były dostępne zarówno dla osób niewidzących, jak i niesłyszących. Dzięki temu osoby te zaszczyciły nas swoją obecnością w nadspodziewanie dużej liczbie, a następnie okazały się wyjątkowo wdzięcznymi odbiorcami. Bardzo mnie to ujęło i skończyłem tamten projekt z konkluzją, że chciałbym częściej angażować się w takie działania. Szczęśliwym zbiegiem okoliczności już miesiąc później odezwała się do mnie ekipa Korelacji, więc nie musiałem długo się zastanawiać.

Czy masz swoje ulubione polskie filmy sprzed lat, do których lubisz wracać?

Ostatnimi czasy odświeżyłem sobie dwa lubiane przeze mnie, ale odległe od siebie gatunkowo filmy z PRL – „Nóż w wodzie” i „Podróż za jeden uśmiech”. Ten drugi to ekranizacja książki Adama Bahdaja, którego twórczością zaczytywałem się w dzieciństwie. W tym roku zainteresowałem się też głębiej historią „ziem odzyskanych”, więc dla przypomnienia obejrzałem rozgrywających się właśnie w tych okolicznościach geopolitycznych „Samych swoich” oraz „Prawo i pięść”. Z powodu odejścia w tym roku Krzysztofa Piesiewicza wróciłem również, w ramach refleksji nad jego twórczością, do „Krótkiego filmu o zabijaniu”.