Największą polską nagrodę literacką otrzymał... horror? Nike 2013 dla Joanny Bator

W "Ciemno, prawie noc" próżno szukać zombie czy innych opętańców. W zasadzie to w powieści nie ma żadnych sprawdzonych klisz, przyśpieszających akcję serca czytelnika i powodujących występowanie zimnych potów. Nie ujmuje to bynajmniej atmosferze roztaczanej piórem Joanny Bator. Wręcz przeciwnie: wzięła niezwykle naturalny, gawędziarski styl i owinęła weń trochę kryminału, trochę obserwacji teraźniejszej Polski, i onirycznych krajobrazów.

Bohaterką powieści jest Alicja Tabor, która po kilkunastu latach nieobecności w rodzinnym Wałbrzychu wraca, by zdobyć materiał o dzieciach zaginionych w tajemniczych okolicznościach. Przede wszystkim ta podróż będzie jednak podróżą w głąb jej duszy, powrotem do lat dzieciństwa. Demony przeszłości nie dają Alicji spokoju. Ta jednak szybko staje na nogi i decyduje się działać.

Wyjaśnienie tajemnicy samobójstwa siostry wydaje się typowym motywem z powieści kryminalnej, ale cała otoczka wymyka się z ryzów gatunkowych. Po drodze czytelnik przyłapuje mieszkańców na schizofrenicznej pobożności, objawiającej się bezczeszczeniem zwłok czy kanibalizmem w imię pomocy zaginionym dziatkom. Wariują też oponenci fanatycznych katolików i paradoksalnie wdają się w chorą grę, przeciwko której występowali. Nikt już nie jest bezpieczny w Wałbrzychu - i to nie z powodu szaleństwa, a z powodu nienawiści, której amunicją jest język.

Wizja świata ujmuje sugestywnością niczym u Antoniego Libery czy Olgi Tokarczuk. Joanna Bator dopuszczając do głosu szereg postaci buduje obraz rzeczywistości ustami innych osób. Każda z nich dorzuca swoją cegiełkę i w ten sposób powstaje kompletny kształt, przybliżający do wyjaśnienia zagadki.

Dobrze, że to Joanna Bator otrzymała tegoroczną Nike. "Morfinę" zdążyło już przeczytać bardzo wiele osób i "Ciemno, prawie noc" mogłaby przejść niezauważona. Jak w mroku.