Czyny, motywacje i osobowość seryjnych morderców od zawsze były przedmiotem fascynacji - badających ich lekarzy, prawników szukających właściwej klasyfikacji czynów, które popełnili, zwykłych ludzi zastanawiających się jak to możliwe, że przeoczyli kogoś takiego. Gdzieś na tej piramidce są też twórcy filmów i seriali, mający skłonności do zadawania pytań, na które nie ma łatwej odpowiedzi. Wśród nich znalazł się Kasper Bajon, po którego dorobku można było spodziewać się czegoś przynajmniej solidnego.

Myślę, że w momencie ogłoszenia powstania serialu przybliżającego sytuację "Szatana z Piotrkowa", niejedna osoba obeznana w gatunku pomyślała: "oho, ktoś tu chce być Ryanem Murphym 2.0". Moja myśl była taka: "błagam, niech ktokolwiek, kto się tym zajmie, nie aspiruje do bycia Ryanem Murphym 2.0". Wspomniany twórca, stojący za antologiczną serią "Potwór" zaliczył fenomenalny start, ale z każdym sezonem skłaniał się ku estetyzowaniu (a momentami wręcz erotyzowaniu) tego, co na estetyzowanie nie zasługuje. Jakkolwiek instrumentalnie to zabrzmi, popkultura w końcu musiała zająć się Mariuszem Trynkiewiczem. Na szczęście poszła w kierunku, którego osobiście bardziej oczekiwałem, choć nie oznacza to, że nie mam zastrzeżeń do tego, co zobaczyłem.
Prawo bestii - recenzja serialu Netfliksa.
Anna Bersz (Agnieszka Grochowska) to była śledcza, obecnie wysoko postawiona urzędniczka państwowa, stojąca na cele Centralnego Biura Więziennictwa. Wiele lat temu, w 1988 roku stała na czele śledztwa mającego na celu znalezienie człowieka, który odebrał życia czterem chłopcom. Wówczas Bersz obiecała ich rodzicom, że zwyrodnialec nigdy nie wyjdzie na wolność, jednak prawda okazuje się być inna - stojący za tymi okrutnymi czynami Mariusz Trynkiewicz (Michał Pawlik) ma zostać zbadany przez odpowiednich lekarzy, wyznaczonych do ocenienia jego stanu i szans na resocjalizację. W sprawę zostaje zaangażowana dr Agnieszka Grabska (Agnieszka Żulewska) - dawniej bliska przyjaciółka Bersz. Dla obu kobiet sprawa Trynkiewicza staje się nie tylko powrotem do przeszłości, ale również swego rodzaju konfrontacją dwóch stron systemu.
Analizując pozycje, w których widnieje nazwisko Kaspra Bajona, nasuwa się prosta konkluzja - znacznie lepiej idzie mu pisanie scenariuszy, niż reżyseria. W związku z powyższym, "Prawo bestii" było na swój sposób zagadką i testem na to, czy twórca, dotychczas będący architektem często wciągających, angażujących emocjonalnie i intensywnych historii, poradzi sobie na polu, które dotychczas nie przynosiło mu ogromnych sukcesów (bo trudno tak określić m.in. "Projekt UFO"). Bajon niewątpliwie polubił się z Netfliksem ze wzajemnością, a efektem tego związku jest z pewnością jego najlepszy dotychczas serial, w którym pełni rolę reżysera. Niestety, nie oznacza to jednak, że jest on świetny, czy tym bardziej wybitny.
"Prawo bestii" jest rozbite na cztery odcinki. Nawet biorąc pod uwagę reżyserskie czy scenopisarskie talenty, mimo wszystko wydaje mi się to metrażem, który nie pozwala na zbyt wiele i ogranicza możliwości. Ktoś powiec "ale "Heweliusz" miał pięć odcinków" (pisanych zresztą przez Bajona). Każda historia jest jednak inna, a tylko i wyłącznie od twórców zależy co okroją, a czemu przyjrzą się mocniej. Punkt wyjściowy serialu Netfliksa jest, bez cienia ironii, fantastyczny. Nie mamy bowiem do czynienia z psychologizowaniem Trynkiewicza, dogłębnym grzebaniem w jego przeszłości, czy zastanawianiem się, która trauma z dzieciństwa pchnęła go do zbrodni.
Jego osoba jest tłem dla historii, która rozgrywa się w centrum akcji, fundamentem, na którym zbudowana jest właściwa część fabuły, skupiona wokół Anny Bersz i Agnieszki Grabskiej. Choć serial nie zdradza nam wszystkich szczegółów ich relacji, wiemy, że są sobie wystarczająco bliskie, by druga z nich była chrzestną/przyszywaną ciocią dziecka pierwszej. Bajon raczej w mniejszym stopniu interesuje się ich charakterami (znacznie bardziej podkreśla go w przypadku Bersz) - widzi obie bohaterki przede wszystkim jako symbole dwóch stron systemu, mających przeciwne cele oraz interesy, stojące w centrum filozoficznego wręcz pytania o to, jak zaklasyfikować zbrodnie pokroju tej dokonanej przez Trynkiewicza. Co będzie skuteczniejszym działaniem - kara i izolacja od świata zewnętrznego, czy leczenie mogące usunąć potencjalne przyszłe zagrożenia? Czy bezpieczeństwo może być gwarantowane kosztem cudzej wolności?

"Prawo bestii" chętnie eksponuje etyczne, społeczne i prawne dylematy związane z sytuacją wokół Mariusza Trynkiewicza, wybierając najbezpieczniejsze i zarazem najskuteczniejsze rozwiązanie w postaci nieobierania jednej strony, dania przestrzeni na argumenty obu. A tych nie brakuje. Serial widzi, że słuszność mają ci, którzy obawiają się, że wyjście na wolność kogoś takiego rodzi olbrzymie ryzyko ponownego popełnienia czynu i odebrania życia kolejnym niewinnym małoletnim. Nie odbiera również racji tym, którzy dostrzegają, że pisanie ustawy pod jednego człowieka i tworzenie "ośrodka dla bestii" nosi znamiona bezprawnej izolacji, a koncepcja istnienia takiej placówki to udawanie, że tworzy się ośrodek terapeutyczny. Bajon dostrzega, że to na swój sposób sytuacja patowa, tragiczna, pozbawiona kompromisowego rozwiązania, wobec czego przynajmniej pozwala na to, by perspektywy stron tego konfliktu mogły zostać pokazane uczciwie.
Choć na tym polu serial sobie całkiem solidnie radzi, cierpi co innego - dramaturgia. Samo uchwalenie ustawy o bestiach zostaje sprowadzone praktycznie do krótkiej, kilkunastosekundowej sceny widzianej oczami jednej z bohaterek. Nie jest problemem to, że wiadomo, jak ta historia się skończy, tylko to, że Bajon nie radzi sobie z budowaniem napięcia, wywoływaniem emocji, a na konflikt pomiędzy Anną a Agnieszką poświęca tak niewiele czasu, że trudno się w niego jakoś mocniej emocjonalnie zaangażować. Sam proces diagnozowania Trynkiewicza, będący de facto punktem zapalnym tej historii (i źródłem sporu bohaterek), w fabule sprowadza się w sumie do kilku sloganów po obu stronach, które są pewne swoich wersji i nie mają żadnych wątpliwości, co do ich słuszności.
"Prawo bestii" zbyt często pozostawia z poczuciem niedosytu.
Reżyserowi nie udaje się satysfakcjonująco wszystkiego zmieścić w tak krótkim metrażu. Szkoda, bo w tej historii jest sporo elementów godnych uwagi - społeczna presja na "zajęcie się" Trynkiewiczem, polityczna odpowiedzialność prawodawców, ewolucja medycyny w kontekście diagnozowania osób popełniających przestępstwa, przeplatanie się osobistych przekonań z działaniami w duchu uprawianego zawodu, ale także bardziej "mikro" wątki, takie jak m.in. relacja Anny z synem, czy obecność w zespole młodego, bystrego i cwanego prokuratora Mikosza (solidnie zagranego przez Jakuba Sasaka). Zwłaszcza w tych "mikro" historiach bardzo mocno czuć, że twórcy, zamiast pozwolić na zostanie ciut dłużej z tymi postaciami, poszli na nieznośne skróty.
Choć Bajonowi nie zawsze wychodzi emocjonowanie konfrontacjami Bersz i Grabskiej, ich wątki oddzielone od siebie sprawdzają się znacznie lepiej. W przypadku Anny dzieje się to zwłaszcza, gdy ta mierzy się z efektami swojego pracoholizmu i nadmiernego zaangażowania w sprawę, zaś jeśli chodzi o Agnieszkę: gdy wbrew presji otoczenia dostrzega w Trynkiewiczu kogoś wymagającego leczenia, a nie ostatecznej kary oczekiwanej przez społeczeństwo (przy czym absolutnie nie postrzega go jako niewinnego). Zdecydowanie więcej reżyser potrafi "wyciągnąć" w scenach spotkań z mordercą - wówczas napięcie bywa tak gęste, że da się je kroić nożem.
Aktorsko trudno się tutaj do kogokolwiek przyczepić - choć Agnieszka Grochowska i Agnieszka Żulewska nie zawsze dostają dobry materiał, wychodzą z tego obronną ręką. Pierwsza z nich bez większego trudu emanuje naraz aurą niezłomnej, nieznoszącej partactwa śledczej, jednocześnie łatwo sprzedając nam długotrwałe zmęczenie wynikające z zajmowania się sprawą Trynkiewicza i niemal zerowego balansu pracy oraz życiem rodzinnego. Druga zaś znów gra bohaterkę wrzuconą w sam środek politycznego kociołka po to, by osoby za nim stojące mogły się nią instrumentalnie posłużyć, tak naprawdę mając gdzieś sedno problemu. Żulewska ma wyraźnie dryg do grania takich postaci, ale nie będę udawał, że tu gra rolę, którą zapamiętam na lata.
Osobny akapit należy się Michałowi Pawlikowi, który wziął na swoje barki największe wyzwanie w karierze - mowa oczywiście o zagraniu Mariusza Trynkiewicza.

Nie ma tutaj mowy o jakichś szarżach czy efekciarstwie - zakładam, że celowo, by nie czynić "Szatana z Piotrkowa" fascynującym ponad miarę. To się aktorowi udaje - gra go, z niebywałą mocą łapiąc balans pomiędzy obrazem osoby wyraźnie zaburzonej, żyjącej w stworzonym przez swoją psychikę świecie, a obrazem kogoś przerażającego, mrożącego krew w żyłach na sam widok, sprawiającego, że zdecydowanie nie chciałoby się zostać z nim w tym samym pokoju. Pawlik gra Trynkiewicza z niezwykłym wyczuciem i porażająco wysoką jakością, a gdy akcja serialu rozgrywa się w 2014 roku, zupełnie znika pod przerażającą charakteryzacją.
"Prawo bestii" wybiera właściwy kierunek narracyjny - zamiast robić z seryjnego mordercy z Piotrkowa Trybunalskiego gwiazdę, skupia się na prawnych i medycznych następstwach oraz interpretacjach jego czynów. Kasper Bajon stworzył serial, który nie radzi sobie na każdym froncie, ale w dobie nadmiernej estetyzacji i popkulturowego uatrakcyjniania ludzi, którzy na to nie zasłużyli, ma stosunkowo czyste ręce.
Czytaj więcej w Spider's Web:
- Znieczulenie powróci z 2. sezonem. Netflix ogłasza
- Gwiazdy Lalki Netfliksa grają w nowym hicie HBO Max. Ależ spotkanie
- Norweska odpowiedź na Znieczulenie. Netfliksa ogarnia medyczne szaleństwo
- Użytkownicy Netfliksa oglądają nowy kryminał. Serio, dopiero teraz go odkrywacie?
- Netflix wyłudzi wasz czas nowym thrillerem. Zarwane nocki gwarantowane
W serwisie zajmuje się przede wszystkim recenzjami filmowymi i informacjami ze świata kina. Student dziennikarstwa i politologii. Miłośnik kina grozy, który na maratony horrorów chodzi rzadziej, niż chciałby. Wielbiciel musicali, z których piosenki wypełniają większość playlisty na Spotify. Wcześniej publikował w Ostatniej Tawernie oraz Movies Room.