Kim był Lech Wojda? Serial Wśród nocnej ciszy nagiął fakty

Wśród wszystkich bohaterów serialu "Wśród nocnej ciszy" wyróżnia się Lech Wojda. Jest on sołtysem, najbogatszym gospodarzem w Zrębinie i nieformalnym przywódcą lokalnej społeczności. Podczas przesłuchania przedstawia się jako gospodarz, ławnik, sołtys, felczer, sadownik i społecznik. Już w 1. odcinku widać, że jest on ważną personą we wsi i zawsze znajdzie się tam, gdzie ktoś jest w potrzebie. Dziecku nowe buty sprawi, modlitwę nad zmarłym zmówi, poród cielaka przyjmie, a często nawet i groszem poratuje. Na koniec okazuje się jednak, że była to tylko maska i pod powłoką dobrodzieja kryje się jego mroczna natura.

Lech Wojda to nie jest prawdziwe imię i nazwisko inicjatora zbrodni połanieckiej. Holoubek i scenarzysta Maciej Kowalewski skorzystali z personaliów z reportażu Władysława Łuki "Nie oświadczam się", gdzie mężczyzna również pojawia się pod zmienionym nazwiskiem (podobnie jak inni sprawcy oraz ich rodziny). Serial nagiął fakty nie tylko pod tym względem, ale również biorąc pod uwagę jego pozycję we wsi, ponieważ wcale nie był on sołtysem. Lech Wojda tak naprawdę nazywał się Jan Sojda, a nazywany był królem Zrębina, gdyż jako jedyny posiadał ciągnik. Kim zatem tak naprawdę był Wojda z serialu i co się z nim stało?

Jan Sojda zapisał się w czarnej księdze zbrodni w okresie PRL-u jako inicjator zbrodni połanieckiej. Nie ma na jego temat wielu informacji, choć z reportażu Łuki można co nieco wywnioskować. Biorąc pod uwagę, że w 1948 r. Sojda został zatrzymany za gwałt na dziewczynie, będąc 20-letnim mężczyzną (niektóre źródła podają, że miał on 19 lat), dochodzimy do wniosku, że urodził się on około 1928 r. O jego dzieciństwie wiadomo tyle, że był przez swojego ojca dotkliwie bity. W noc morderstwa Krystyny i Stanisława Łukaszków oraz Miecia Kality miał 48 lat.

Sojda był właścicielem dużego gospodarstwa rolnego i jako jedyny we wsi posiadał ciągnik. Z racji tego nazywany był królem Zrębina i mieszkańcy bali się sprzeciwić nie tylko jemu, ale również jego rodzinie. "Wojdy mają wszędzie załatwione" - mówiła podczas procesu Zdzisława Kalita. Faktycznie, Sojda nie tylko posiadał spory majątek, ale również znajomości, które pielęgnował, rozwożąc dobra w postaci kiełbasy i ryb wędzonych. Sądził, że trzyma w garści całą wieś właśnie za sprawą pieniędzy, które razem ze świętymi medalikami rozdawał w zamian za milczenie.

Lokalna społeczność liczyła się z jego zdaniem nie tylko dlatego, że jako jedyny w Zrębinie posiadał ciągnik. Sojda był uważany za człowieka wykształconego - ukończył kursy telewizyjne i geesowskie, potrafił odebrać poród cielaka, a także wprowadzał do swojego gospodarstwa nowinki rolne. Dzięki temu nie tylko on zapewnił sobie posłuch we wsi, ale również jego najbliższa rodzina. Zapewne to właśnie ta pozycja sprawiła, że 33 osoby w nocy z 24 na 25 grudnia 1976 r. przypatrywały się makabrycznej zbrodni, bojąc się sprzeciwić najbardziej wpływowej osobie w Zrębinie.

Sojda pielęgnował swoją nienawiść do rodziny Kalitów prawdopodobnie już od 1948 r., kiedy jako 20-latek został zatrzymany za gwałt na dziewczynie, za co został skazany na 8 miesięcy więzienia. W aresztowaniu brał udział Jan Roj, ojciec Zdzisławy Kality i dziadek Krysi oraz Miecia. Od tego momentu konflikt między Sojdą a Rojami, a później Kalitami, zaczął rosnąć. Można przypuszczać, że pokłosiem tej sytuacji była śmierć 10-letniego Mariana, syna Roja, do której doszło w 1951 r. Do tej pory nie zostało wyjaśnione, czy było to nieumyślne spowodowanie śmierci, czy może zaplanowana zbrodnia. Niedługo później sprawca, znajomy Sojdy, zginął zresztą w wypadku samochodowym.

Apogeum nienawiści nastąpiło podczas wesela Krystyny i Stanisława Łukaszków w sierpniu 1976 r. W przygotowaniach do uroczystości brała udział Adasiowa, siostra Sojdy i żona Józefa Adasia. Zdzisława Kalita wspominała, że Adasiowa przyrządziła ciasta, bigos oraz mięso. W pewnym momencie jeden z pomocników w kuchni, który był odpowiedzialny za wódkę i wędliny, zauważył, że z półmisków znikają spore ilości mięsa. Okazało się, że podwędzała je właśnie Adasiowa, a we wsi prędko zaczęto o tym plotkować. Od tej pory, jak pisze Łuka, Sojdowie i Adasiowie nie odzywali się do Kalitów i ich teściów Rojów. Kradzież wędliny przelała zatem czarę goryczy i była zapalnikiem do zaplanowania morderstwa Kalitowych dzieci. Nadszarpnęła bowiem pieczołowicie budowany wizerunek "króla Zrębina".

Pan Marcin, jeden z aresztowanych za składanie fałszywych zeznań, powiedział, że na chwile przed morderstwem Wojda powiedział: "Muszę z Kryśką Kalitów zrobić porządek albo tak, albo tak. Nie będą nas dłużej nosić po pyskach jako złodziei mięsa. Od ich wesela do dziś wystarczy". I wtedy zaczął realizować swój niecny plan - od momentu wywabienia ofiar z kościoła, aż do ich morderstwa, kiedy pojechały za nimi 2 autobusy i samochód osobowy.

Miecio został zaatakowany jako pierwszy. Chłopiec został potrącony przez taksówkę prowadzoną przez zięcia Sojdy, 27-letniego Jerzego Sochę. Krystyna i Stanisław zostali zaatakowani przez 34-letniego Józefa Adasia, męża Adasiowej, oraz samego Sojdę. Mężczyźni zabili młode małżeństwo (choć z aktu oskarżenia wynika, że w tamtym momencie kobieta wciąż jeszcze żyła) kluczem do kół autobusowych. Miecio został dobity poprzez przejechanie samochodem.

Sojda oświadczył następnie, że miejsce zbrodni należy zaaranżować tak, by wynikało, że ofiary poniosły śmierć wskutek wypadku, a ponadto upozorować, że Krystyna przed śmiercią została zgwałcona. Zwłoki zostały przeniesione, a następnie przejechane autobusem kierowanym przez Adasia. Kiedy mężczyzna najechał tylnym kołem na leżącą Krystynę, kobieta doznała obrażeń mózgu, które były bezpośrednią przyczyną jej śmierci. Nikt nie zaprotestował.

Aby wymusić milczenie na świadkach, Sojda oznajmił, że wszyscy muszą powtórzyć za nim słowa przysięgi. Następnie nakazał każdemu pocałować krzyż od różańca, po czym każdy zostawił ślad krwi z przekłutego palca na kartce. Sojda zagroził, że jeśli ktokolwiek powie, co wydarzyło się z Kalitami, czeka go taki sam los. Do milczenia zachęcał ich również pieniędzmi. Po wszystkim mieszkańcy Zrębina wrócili na pasterkę. Kiedy po mszy kierowca autobusu wszczął alarm, że pojazd został skradziony, pasażerowie wsiedli do drugiego autobusu i na trasie z Połańca do Zrębina "odkryli" zwłoki Krystyny i Stanisława Łukaszków oraz Mieczysława Kality.

Jan Sojda wraz z Józefem Adasiem, Jerzym Sochą i Stanisławem Kulpińskim zostali początkowo skazani na karę śmierci. Rada Państwa skorzystała jednak z prawa łaski i zamieniła karę śmierci Sochy i Kulpińskiego na kary pozbawienia wolności (odpowiednio 25 i 15 lat). Karę śmierci wobec Sojdy i Adasia utrzymano. Jan Sojda i Józef Adaś zostali powieszeni 23 listopada 1982 r. w krakowskim Areszcie Śledczym przy ulicy Montelupich. Socha został zwolniony warunkowo przedterminowo z zakładu karnego po 14 latach i 6 miesiącach, a Kulpiński spędził w więzieniu 11 lat i 6 miesięcy.

Przed wykonaniem wyroku Łuka przywołał w reportażu słowa Wojdy, który wychodząc z pokoju przesłuchań, krzyczał: "Będę wisiał i się nie martwię. Niech się martwią te, co mnie powieszą. Wojda jest inny niż wszystkie ludzie. Dziś żyje, jutro może go nie być. Ci, co mnie osądzili, do końca swego życia nie przebadają mego charakteru. Niech się z tym gryzą, że mnie nie przebadali. Wojda zabierze do grobu całego Wojdę, z nikim się sobą nie podzieli".

Czytaj więcej w Spider's Web: