Prawdziwa historia z serialu Wśród nocnej ciszy. Ofiary zbrodni połanieckiej i sprawcy

Sprawa kryminalna, na której koncentruje się serial "Wśród nocnej ciszy", nazywana jest zbrodnią połaniecką i zapisała się jako jedna z najgłośniejszych spraw w historii PRL-u. Doszło do niej w nocy z 24 na 25 grudnia 1976 r., a jej ofiarami było młode małżeństwo - 18-letnia Krystyna Łukaszek (z d. Kalita), będąca w 5. miesiącu ciąży, i 25-letni Stanisław Łukaszek - oraz 12-letni Miecio Kalita, młodszy brat Krysi. Historia została opisana w reportażu Wiesława Łuki pod tytułem "Nie oświadczam się", a w 1988 r. zadebiutował film "Zmowa" opowiadający o tych wydarzeniach. Nie był to nieszczęśliwy wypadek, a pieczołowicie zaplanowana zbrodnia, która była efektem pielęgnowanej przez lata nienawiści do rodziny Kalitów.

Finał tej historii jest już zatem znany, jednak serial rządzi się swoimi prawami dramaturgicznymi - został on skonstruowany tak, że prawda wychodzi na jaw na koniec produkcji. W tym artykule znajdują się opisy wydarzeń, które dla niektórych widzów mogą przybrać formę spoilerów serialu "Wśród nocnej ciszy".

Zbrodnia połaniecka jest skomplikowaną do opisania sprawą. Aby ją zrozumieć, należy cofnąć się do wydarzeń sprzed 1976 r., kiedy Jan Sojda, właściciel dużego gospodarstwa rolnego nazywany "królem Zrębina", który jako jedyny we wsi posiadał ciągnik, zaczął pielęgnować nienawiść do rodziny Kalitów. Wszystko zaczęło się w 1948 r., kiedy 20-letni Sojda został zatrzymany za gwałt na dziewczynie, za co został skazany na 8 miesięcy więzienia. W aresztowaniu brał udział Jan Roj, ojciec Zdzisławy Kality i dziadek Krysi oraz Miecia. Od tego momentu konflikt między Sojdą a Rojami, a później Kalitami, zaczął rosnąć. Tym bardziej tajemnicza wydaje się być sprawa śmierci 10-letniego Mariana, syna Roja, do której doszło w 1951 r. na terenie gospodarstwa Sojdy. Do tej pory nie zostało wyjaśnione, czy był to wypadek, czy była to zaplanowana zbrodnia.

Apogeum nienawiści nastąpiło podczas wesela Krysi i Stanisława w sierpniu 1976 r. W przygotowaniach do uroczystości brała udział Adasiowa, siostra Sojdy i żona Józefa Adasia. Zdzisława Kalita wspominała, że Adasiowa przyrządziła ciasta, bigos oraz mięso. W pewnym momencie jeden z pomocników w kuchni, który był odpowiedzialny za wódkę i wędliny zauważył, że spore ilości mięsa znikają z półmisków. Okazało się, że podwędzała je właśnie Adasiowa, a we wsi prędko zaczęto o tym plotkować. Po weselu siostra Sojdy i matka Krysi spotkały się, by porozmawiać, ale nie doszły do porozumienia. Od tej pory, jak pisze Łuka, Sojdowie i Adasiowie nie odzywali się do Kalitów i ich teściów Rojów. Kradzież wędliny przelała zatem czarę goryczy i była zapalnikiem do zaplanowania morderstwa Kalitowych dzieci.

Do morderstwa doszło w nocy z 24 na 25 grudnia 1976 r. Podczas pasterki Małgorzata W., siostrzenica Wacława Kality, wywabiła ofiary z kościoła, twierdząc, że ojciec "rozrabia w domu po pijaku". Krysia, Stanisław i Miecio wyszli wówczas ze świątyni, ale nie wrócili do domu autobusem, ponieważ Sojda nie wpuścił ich do pojazdu. Byli zatem zmuszeni przebyć około 4 kilometry pieszo. Niedługo później spod kościoła ruszył autobus San z Sojdą i kilkudziesięcioma innymi pasażerami na pokładzie. Za nimi jechał drugi autobus Autosan, a przed nimi taksówka Fiat 125 p. Wszystko odbyło się tak, jak Sojda i inni współsprawcy sobie zaplanowali.

Miecio został zaatakowany jako pierwszy. Chłopiec został potrącony przez taksówkę prowadzoną przez drugiego zięcia Sojdy, 27-letniego Jerzego Sochę. Kiedy Krystyna i Stanisław podbiegli do chłopca, zostali zaatakowani przez 34-letniego Józefa Adasia, męża siostry Sojdy, oraz samego Sojdę. Mężczyźni zabili młode małżeństwo (choć z aktu oskarżenia wynika, że w tamtym momencie kobieta wciąż jeszcze żyła) i ich nienarodzone dziecko kluczem do kół autobusowym. Miecio został dobity poprzez przejechanie samochodem. Sojda oświadczył następnie, że miejsce zbrodni należy zaaranżować tak, by wynikało, że ofiary poniosły śmierć wskutek wypadku, a ponadto upozorować, że Krystyna przed śmiercią została zgwałcona. Zwłoki zostały przeniesione, a następnie przejechane autobusem kierowanym przez Adasia. Kiedy mężczyzna najechał tylnym kołem na leżącą Krystynę, kobieta doznała obrażeń mózgu, które były bezpośrednią przyczyną jej śmierci.

Nikt nie zaprotestował. Aby wymusić milczenie na świadkach, Sojda oznajmił, że wszyscy muszą powtórzyć za nim słowa przysięgi. Następnie nakazał każdemu pocałować krzyż od różańca, po czym każdy zostawił ślad krwi z przekłutego palca na kartce. Sojda zagroził, że jeśli ktokolwiek powie, co wydarzyło się z Kalitami, czeka go taki sam los. Do milczenia zachęcał ich również dawaniem pieniędzy. Po wszystkim mieszkańcy Zrębina wrócili na pasterkę. Kiedy po mszy kierowca autobusu wszczął alarm, że pojazd został skradziony, pasażerowie wsiedli do drugiego autobusu i na trasie z Połańca do Zrębina "odkryli" zwłoki Krystyny i Stanisława Łukaszków oraz Mieczysława Kality.

Śledztwo było prowadzone nieudolnie i podczas niego popełniono sporo błędów związanych z niezabezpieczeniem miejsca zdarzenia oraz śladów z autobusu. Dodatkowym utrudnieniem było to, że podczas przesłuchań świadkowie zbrodni kłamali funkcjonariuszom w żywe oczy, bojąc się konsekwencji ze strony Sojdy. Dopiero po ekshumacji zwłok okazało się, że Kalitowe dzieci zostały zamordowane, a ich śmierć nie nastąpiła wskutek wypadku. Jedynymi osobami, które zeznały, że Krysia, Stanisław i Miecio zostali zamordowani, byli 14-letni Stanisław Strzępek i Leszek Brzdękiewicz. Niedługo później zwłoki Leszka odnaleziono w rzece. Chłopiec miał utopić się w niej przypadkiem.

Jan Sojda, Józef Adaś, Jerzy Socha i Stanisław Kulpiński zostali początkowo skazani na karę śmierci. Rada Państwa skorzystała jednak z prawa łaski i zamieniła karę śmierci Sochy i Kulpińskiego na kary pozbawienia wolności (odpowiednio 25 i 15 lat). Karę śmierci wobec Sojdy i Adasia utrzymano. Sprawcy zostali powieszeni 23 listopada 1982 r. w krakowskim Areszcie Śledczym przy ulicy Montelupich. Socha został zwolniony warunkowo przedterminowo z zakładu karnego po 14 latach i 6 miesiącach, a Kulpiński spędził w więzieniu 11 lat i 6 miesięcy. Zdzisława Kalita zmarła w 2020 r.

Czytaj więcej w Spider's Web: