Kto jest kim we Wśród nocnej ciszy? Serial a rzeczywistość

Produkcje oparte na faktach zachęcają widzów do tego, by zapoznali się z prawdziwą historią. Nie inaczej będzie z serialem "Wśród nocnej ciszy", który już jest dostępny w serwisie HBO Max. Fabuła koncentruje się na makabrycznej zbrodni, do której doszło w noc wigilijną 1976 r. Śmierć poniosło wówczas młode małżeństwo - ciężarna 18-latka Krysia Matuszek i jej 25-letni mąż Stanisław Matuszek oraz młodszy brat Krysi, 12-letni Miecio Kaleta. Wydaje się, że zginęli oni wskutek wypadku, jednak w ten tragiczny zbieg okoliczności nie wierzy ani Zdzisława Kaleta (Magdalena Biegańska), matka Krysi i Miecia, ani przybyły z Tarnobrzegu kapitan milicji Henryk Maczek (Jędrzej Hycnar).

Twórcy na początku każdego odcinka przypominają, że serial powstał w oparciu o reportaż Wiesława Łuki "Nie oświadczam się" i że stanowi artystyczną wizję oraz interpretację opisanych w nich autentycznych wydarzeń. Wybrane postaci, zdarzenia i wątki fabularne zostały zmienione lub są fikcyjne. Po zapoznaniu się z publikacją Łuki postanowiliśmy przyporządkować bohaterów z serialu do osób z rzeczywistości, aby sprawdzić, kim inspirowali się reżyser Jan Holoubek i scenarzysta Maciej Kowalewski. Na tym przykładzie widać, które wątki służą wyłącznie celom narracyjnym, a które powstały na podstawie prawdziwych wydarzeń.

Lech Wojda jest sołtysem i najbogatszym gospodarzem w Zrębinie, a także nieformalnym przywódcą lokalnej społeczności. Takim, co poratuje pieniędzmi i nowymi butami dla dziecka, odbierze poród cielaka, pomoże załatwić sprawy w urzędzie, wesprze w chorobie. Pod maską dobrodzieja Lecz kryje jednak swoje drugie oblicze - silnego i nieznoszącego sprzeciwu mężczyzny, który stoi murem za swoją rodziną, wiarą i przekonaniami. Nie cofnie się przed niczym, aby udowodnić, że to właśnie on ma we wsi władzę. Lecha Wojdę zagrał Łukasz Simlat.

Lech Wojda z serialu to w rzeczywistości Jan Sojda (choć na potrzeby reportażu w publikacji Łuki figuruje jako Lech Wojda). Sojda, podobnie jak Wojda, był najważniejszym człowiekiem w Zrębinie, choć wcale nie pełnił on funkcji sołtysa wsi. Był on za to posiadaczem jedynego ciągnika we wsi i to właśnie z tego powodu lokalna społeczność czuła przed nim respekt i nie chciała mieć z nim na pieńku. Sojda był inicjatorem zbrodni połanieckiej, za co został skazany na karę śmierci poprzez powieszenie, którą wykonano 23 listopada 1982 r. w krakowskim Areszcie Śledczym przy ulicy Montelupich.

Zdzisława Kaleta jest rolniczką i gospodynią, a także matką Krysi i Miecia. Rodzina jest dla niej wartością nadrzędną, dlatego kiedy giną jej dzieci, życie wystawia ją na jedną z najcięższych, jeśli nie najcięższą próbę. Zdzisława nie chce się jednak mścić - jedyne, czego chce, to poznać prawdę o tragicznych wydarzeniach, do których doszło w noc wigilijną. Dzięki jej determinacji i potrzebie dążenia do prawdy burzy kolejne mury, w czym pomaga jej kapitan milicji Henryk Maczek. Zdzisławę Kaletę zagrała Magdalena Biegańska.

Zdzisława Kaleta z serialu to w rzeczywistości Zdzisława Kalita. Prawdziwa matka Krysi i Miecia również wykazała się uporem i dzięki temu sprawcy zbrodni zostali ukarani. Resztę swojego życia po śmierci dzieci, a później męża, Zdzisława spędziła samotnie w Zrębinie. Zmarła jesienią 2020 r. na COVID19 w wieku 81 lat. Pochowano ją na cmentarzu w Połańcu razem z mężem obok wspólnego grobu dzieci i zięcia.

Henryk Maczek jest kapitanem milicji i szefem tarnobrzeskiego wojewódzkiego zespołu śledczego. Ambitny i doświadczony śledczy od początku nie wierzy, że Krysia, Stanisław i Miecio padli ofiarą nieszczęśliwego zbiegu okoliczności i wraz z ich matką podejmuje kroki, aby poznać prawdę na temat śmierci mieszkańców Zrębina. Ponadto wierzy, że dzięki rozwiązaniu głośnej sprawy może doczekać się awansu. Tak łatwo nie odpuści, szczególnie że angażuje się w śledztwo emocjonalnie - w związku z tym, że on sam niedawno został ojcem, chce odkryć, dlaczego Krysia, która również spodziewała się dziecka, zginęła. Henryka Maczka zagrał Jędrzej Hycnar.

Henryk Maczek z serialu to w rzeczywistości Henryk Buczek. W 1976 r. kierował on pionem śledczym w tarnobrzeskiej komendzie wojewódzkiej.

Irena Karaś jest ukochaną siostrą Lecha Wojdy. Tych dwoje łączy silna więź - wiedzą, że zawsze mogą na siebie liczyć i zrobią dla siebie wszystko. Irena jest energiczną, temperamentną i bogobojną kobietą. Mieszkańcy Zrębina cenią ją jako kucharkę, która angażuje się w przygotowania wesel, chrzcin czy styp. Jest duszą towarzystwa, ale potrafi również pokazać swoje demoniczne oblicze. Jest żoną Józefa Karasia, którego kocha na swój sposób, jednak to relacja z bratem zajmuje w jej życiu szczególne miejsce. Irenę Karaś zagrała Justyna Wasilewska.

Irena Karaś z serialu to w rzeczywistości Adasiowa (choć na potrzeby reportażu w publikacji Łuki figuruje jako Wiesława Karaś). Była ona siostrą Sojdy i żoną Józefa Adasia, której czyny stały się początkiem planowana zbrodni na Kalitowych dzieciach - to ona została oskarżona o kradzież wędliny na weselu Krysi i Stanisława, a po rozmowie ze Zdzisławą rodziny Wojdów i Kalitów przestały ze sobą rozmawiać.

Władysław Kaleta to rolnik, mąż Zdzisławy oraz ojciec Krysi i Miecia. To wrażliwy i rodzinny mężczyzna, któremu zdarza się spierać z żoną, szczególnie kiedy zagląda do kieliszka. Mimo to, podobnie jak ona, w życiu najbardziej ceni rodzinę. Po śmierci dzieci łatwiej mu jednak przejść do porządku dziennego niż jego żonie. Decyduje się zostawić sprawę za sobą, chcąc uniknąć konfrontacji. Tragedię przeżywa na swój sposób. Władysława Kaletę zagrał Adam Woronowicz.

Władysław Kaleta z serialu to w rzeczywistości Wacław Kalita. Zmarł na zawał w 1999 r. w wieku 60 lat. Został pochowany wraz z żoną i teściami - Józefą i Janem Rójami.

Roma Wojda to żona Lecha Wojdy, która jest bardzo oddana rodzinie. Małżeństwo łączy silna więź oparta na wzajemnym przywiązaniu i zaufaniu. Dla niej, podobnie jak dla Lecha, rodzina jest wartością nadrzędną. Roma wie, jak dotrzeć do męża, wspierać go i motywować do działania. Wierzy w swojego partnera i w wielu sytuacjach potrafi dodać mu siły. Romę Wojdę zagrała Ewelina Starejki.

Nie jest jasne, kim w rzeczywistości była żona Jana Sojdy, ponieważ o jego małżonce nie ma wielu wzmianek w kontekście zbrodni połanieckiej.

Józef Karaś to mąż Ireny i szwagier Lecha Wojdy, który pracuje jako kierowca PKS w Staszowie. Wiedząc, że wżenił się w zamożną i wpływową rodzinę Wojdów, zależy mu, aby pokazać im swoją wartość. Jest oddany żonie, choć pozostaje pod silnym wpływem jej brata. Z jednej strony pokazuje się jako osoba silna, twarda i małomówna, a z drugiej jest dyskretnym obserwatorem, który potrafi być czujny. Przede wszystkim jest on jednak lojalny wobec swojej rodziny. Józefa Karasia zagrał Kacper Sasin.

Józef Karaś z serialu to w rzeczywistości Józef Adaś (choć na potrzeby reportażu w publikacji Łuki figuruje jako Bronisław Karaś). To właśnie on kierował autobusem San, a następnie wraz z Sojdą zabił Krysię i Stanisława kluczem do kół autobusowych. Został skazany na karę śmierci poprzez powieszenie, którą wykonano 23 listopada 1982 r. w krakowskim Areszcie Śledczym przy ulicy Montelupich.

Stanisław Kula to mechanik samochody w bazie PKS w Staszowie i zięć Wojdy. Jest nie tylko przykładnym mężem i dobrym gospodarzem, ale również głęboko wierzącym i praktykującym katolikiem. Wchodząc do rodziny Wojdów, przyjął panujące w niej zasady i hierarchię. Oznacza to, że Lech jest dla niego nie tylko teściem, ale również autorytetem. To odważny, porywczy i temperamentny człowiek, który potrafi poświęcić się dla sprawy. Stanisława Kulę zagrał Tomasz Włosok.

Stanisław Kula w serialu to w rzeczywistości Stanisław Kulpiński (choć na potrzeby reportażu w publikacji Łuki figuruje jako Władysław Kurpiński). Kulpiński był tym zięciem Wojdy, który stanął w drzwiach autobusu i ostrzegł pasażerów, że jeśli ktokolwiek wyjdzie z pojazdu, spotka go taki sam los, jak ofiary zbrodni połanieckiej. Mężczyzna początkowo został skazany na karę śmierci, jednak otrzymał on prawo łaski i ostatecznie usłyszał wyrok 15 lat pozbawienia wolności. Spędził w więzieniu 11 lat i 6 miesięcy.

Sławomir Łaba to zawodowy kierowca i taksówkarz oraz drugi zięć Wojdy. Samochód, którym jeździ, zawdzięcza teściowi, dlatego też często jest jego szoferem. Sławomir jest małomówny i raczej trzyma się na uboczu, jednak w głębi jest człowiekiem wrażliwym. Wżeniając się w rodzinę Wojdów, wie, że to Lech rozdaje karty i mimo wewnętrznego sprzeciwu musi się mu podporządkować i robi to, czego sołtys od niego oczekuje. Sławomira Łabę zagrał Andrzej Popiel.

Sławomir Łaba to w rzeczywistości Jerzy Socha (choć na potrzeby reportażu w publikacji Łuki figuruje jako Franciszek Locha). Socha był drugim zięciem Wojdy, który podczas popełniania zbrodni prowadził Fiata 125p. To właśnie on potrącił Miecia Kalitę i najechał na jego głowę. Socha, podobnie jak Kulpiński, również początkowo został skazany na karę śmierci, jednak skorzystał z prawa łaski i usłyszał wyrok 25 lat pozbawienia wolności. Został zwolniony warunkowo przedterminowo po 14 latach i 6 miesiącach.

Ryszard Mitek jest z kolei powiązany z PKS-em w Staszowie jako mechanik. To cichy, bojaźliwy i uległy człowiek, który w trudnych sytuacjach łatwo ulega presji, a strach bierze nad nim górę. Trudno nazwać go złym człowiekiem, ale można stwierdzić, że brakuje mu odwagi, aby postępować w zgodzie ze sobą. Ryszarda Mitka zagrał Dariusz Chojnacki.

Ryszard Mitek to w rzeczywistości Henryk Witek (choć na potrzeby reportażu w publikacji Łuki figuruje jako Ignacy Mitek). Mężczyzna zrobił to, co zostało pokazane w serialu - przyświecał latarką, podczas gdy pozostali zabijali Krysię i Stanisława żelaznym kluczem do przykręcania kół.

Staś Sprzączka to najlepszy przyjaciel Miecia. Dorasta w domu z problemem alkoholowym i agresywnym ojcem, przed którym chroni go Wojda, choć Staś potrafi zachować w stosunku do niego dystans. To chłopiec odważny, wrażliwy i obdarzony silnym poczuciem dobra i zła. Potrafi znaleźć w sobie odwagę nawet wtedy, gdy bardzo się boi. Wciąż jest jednak dzieckiem w świecie dorosłych, które łatwo jest zdyskredytować. Stasia Sprzączkę zagrał Natan Horodecki.

Staś Sprzączka to w rzeczywistości Stasio Strzępek (choć na potrzeby reportażu w publikacji Łuki figuruje jako Stasio S.). 14-letni chłopiec na drugi dzień po zbrodni krzyknął pod oknem Józefa Adasia, że jest bandytą i że zamordował tych ludzi oraz jego kolegę. Ostatnia wzmianka, na którą natrafiłam, artykuł na stronie Nowiny24.pl z 26 grudnia 2006 r. Wojciech Malicki, autor tekstu, szukał 44-letniego wówczas Stanisława, chcąc z nim porozmawiać. W rozpadającej się chacie nie zastał jednak mężczyzny. Sąsiad powiedział mu wówczas, że śpi tu raz na miesiąc i że rzadko bywa trzeźwy.

Aśka Kaleta to kuzynka Krysi i siostrzenica Władka Kalety. Pewna siebie, atrakcyjna dziewczyna flirtuje z mężczyznami, jednak jej serce bije tylko dla Staszka. Pech chciał, że mężczyzna wziął za żonę jej kuzynkę, Krysię. To bohaterka cwana, interesowna i zaradna, która swoje własne pragnienia niejednokrotnie stawia ponad lojalnością wobec bliskich. Aśkę Kaletę zagrała Karolina Kowalska.

Aśka Kaleta to w rzeczywistości Małgorzata W. Choć wydaje się być niewinna, to dołożyła ona swoją cegiełkę do zbrodni połanieckiej. To właśnie ona, na polecenie Jana Sojdy, wywabiła z kościoła Krystynę, Stanisława i Miecia, twierdząc, że ojciec rozrabia w domu.

Kazimierz Kiełczowski to prokurator wojewódzki w Tarnobrzegu i przełożony Maczka. Skrupulatny i ambitny człowiek Partii, który nie boi się trudnych decyzji, aby zaprowadzić sprawiedliwość. Początkowo wierzy w przedstawioną mu wersję wydarzeń w Zrębinie, jednak gdy okazuje się, że było inaczej, ujawnia swoją bezkompromisową i zdeterminowaną stronę. Kazimierza Kiełczowskiego zagrał Tomasz Schuchardt.

Kazimierz Kiełczowski to w rzeczywistości Franciszek Bełczowski. Prokurator, wraz z drugim prokuratorem Jackiem Świerczem, zażądał kary śmierci dla Sojdy, Sochy, Adasia i Kulpińskiego.

Bolesław Baka to gwiazda krakowskiej adwokatury i jeden z najbardziej cenionych obrońców w kraju. Błyskotliwy, pewny siebie prawnik potrafi prędko przejąć inicjatywę na sali sądowej i w bezkompromisowy sposób broni swoich klientów. W sądzie jest postrzegany jako wyjątkowo groźny przeciwnik. Bolesława Bakę zagrał Michał Żurawski.

Bolesław Baka to w rzeczywistości Zbigniew Dyka. Adwokat bronił większości oskarżonych w sprawie połanieckiej. Zmarł 30 kwietnia 2019 r. w Krakowie.

Czytaj więcej w Spider's Web: