Czy da się przeżyć w brzuchu bestii? Upadek wieloryba - recenzja 

Survival niejedną ma definicję, choć koniec końców sprowadza się do jednego - umiejętności przeżycia mimo trudnych okoliczności. Filmowcy musieliby być wyjątkowo niedomyślni, gdyby nie zaczęli wykorzystywać tego motywu i opowiadać o przetrwaniu za sprawą języka kina. "Marsjanin", "Cast Away", "Grawitacja", "127 godzin" - szczerze podejrzewam, że od dawna nie ma roku, w którym byśmy nie dostawali filmu o postaci, która zostaje wrzucona w wir niespodziewanych wydarzeń i mimo niesprzyjających okoliczności musi zrobić wszystko, by przeżyć (nie dalej, jak dwa miesiące temu Brad Pitt z psem uskuteczniali to we "W sercu dziczy"). Bohaterowie wspomnianych filmów walczyli o życie na innej planecie, bezludnej wyspie, górach, więc trzeba było poszerzyć horyzonty i umieścić Austina Abramsa w brzuchu wieloryba. Bo czemu nie?

Jay Gardiner (Austin Abrams) rok temu pochował ojca. Spośród całego rodzeństwa, to on miał najbardziej skomplikowaną relację ze swoim rodzicem. Mitt (Josh Brolin) pokładał w synu wielkie oczekiwania i bardzo często dobitnie uświadamiał mu swoją frustrację w związku z tym, że ich nie spełnia. Gdy chłopak wraca na stare śmieci, na skutek impulsu postanawia pośmiertnie udowodnić ojcu swoją wartość, zanurkować i odszukać jego szczątki - ciała wszak nigdy nie znaleziono. Prawdziwa próba jednak rozpoczyna się w momencie, gdy Jay zostaje połknięty przez gigantycznego kaszalota i uwięziony w jego wnętrznościach.

Śmiechy śmiechami, ale Austinowi Abramsowi, niezależnie od oceny jego talentu (moim zdaniem bardzo wysokiego), należy się spory szacunek za wysiłek, który wkłada w swoje role. Niedługo po zejściu z planu u Zacha Creggera skierował swoje kroki ku Brianowi Duffieldowi, którego dotychczasowy, skromny ilościowo dorobek, jest równocześnie jakościowo interesujący - zaczynając od udanych i pomysłowych "Spontanicznych", kończąc na przeciętnym "Nie ocali cię nikt". Gdy do tego dodamy bycie autorem scenariusza do "Opiekunki" oraz "Miłości i potworów", jawi się obraz dość wszechstronnego twórcy. "Upadek wieloryba" jest zatem kolejną, prawdopodobnie najbardziej spektakularną próbą udowodnienia przez Duffielda światu swoich możliwości. 

Choć mocno się zapowiadało, że "Upadek wieloryba" zaserwuje nam czysty, nierozcieńczony niczym survival, Duffield wraz z Danielem Krausem (autorem literackiego oryginału i współscenarzystą) są zainteresowani czymś więcej. Tym samym, poza rozgrywającą się w czasie rzeczywistym walką Jaya o życie, otrzymujemy dramat odnoszący się do kwestii żałoby, trudnych relacji międzyludzkich, braku zdrowej komunikacji, czy umiejętności pogodzenia się ze swoim losem. Na papierze brzmi to jak, delikatnie mówiąc, szalona mieszanka. A wiecie, co jest najciekawsze? Że się sprawdza.

Oczywiście pod warunkiem, że widz zrezygnuje z pragnienia stuprocentowej logiki. Już na samym poziomie konceptu "Upadek wieloryba" jest solidnie nagięty, a w trakcie seansie zwłaszcza w paru momentach przewrócenie oczami będzie usprawiedliwione. Zachęcam jednak, by zastosować się do słów "miej serce i patrzaj w serce". Tego organu twórcom zdecydowanie nie brakuje. Retrospekcje, które serwują, w innym filmie może i by męczyły, ale tutaj są cholernie cenne. Z jednej strony dopisują ważny kontekst do charakteru bohatera i tego, jak ukształtowała go relacja z ojcem, z drugiej - służą jako "przypominajki" jego nauk, z trzeciej jeszcze wpisują się w poczucie obłędu i psychicznego rozkładu Jaya, wynikającego ze zbliżającego się widma takiej, a nie innej śmierci. 

Choć w trakcie zmagań z wielorybimi wnętrzności Mitt nie jest fizycznie obecny, nie musi - jest przede wszystkim w głowie głównego bohatera. Relacja między nimi jest napisana w sposób świetny, zniuansowany i naprawdę chwytający za serce. Jay, w porównaniu do sióstr, nie może pochwalić się słodkimi wspomnieniami odnośnie ojca - choć chciał, by było inaczej, zaznał z jego strony przede wszystkim bólu, upokorzeń, obniżenia poczucia własnej wartości, co skłoniło go do wyjazdu i odsunięcia się od rodzica. Mitt rzeczywiście roztacza wokół siebie aurę toksycznego człowieka, surowego bardziej niż potrzeba, a także na swój sposób odklejonego, mentalnie będącego cały czas na morzu. Duffield i Kraus nie usprawiedliwiają słów i czynów mężczyzny, nie rozgrzeszają go ani nie każą zrozumieć, ale wraz z rozwojem scenariusza uczciwie pokazują, że jego postawa ma swoje istotne podłoże.

Żeby jednak nie było, że "Upadek wieloryba" tylko wzrusza zamiast obrzydzać - co to, to nie. Duffield serwuje tu festiwal atrakcji w postaci różnej maści płynów, wydzielin, kwasów, ścian zbudowanych z mięśni czy innych narządów wewnętrznych zwierzęcia. Na poziomie scenograficznym i generalnie wizualnym wykonano tu kapitalną robotę. To nie jest National Geographic, a okropnie klaustrofobiczny klimat w żywej pułapce, której ściany są obślizgłe, dziury zamykają się i otwierają, a w międzyczasie zyskuje ona nowych lokatorów w postaci najróżniejszych stworzeń. Kałamarnica, meduzy, co natura da - wszystko w służbie body horroru. Momentami naprawdę trudno patrzeć i nie odwracać wzroku. Należy jednak patrzeć i podziwiać główny aktorski duet tego filmu.

Austin Abrams w krótkim czasie awansował do miana jednego z najciekawszych aktorów urodzonych po 1990 roku, a swoją rolą w "Upadku wieloryba" znów potwierdza, że to miano nie wzięło się znikąd. Szczerze mówiąc, nie wiem, czy nie zaserwował tu swojej najlepszej roli z cyklu "chłopak w opałach". Choć koło połowy jego ekspresji to gra przerażonymi oczami, krzyk, ryk, charczenie, rzężenie i próby złapania oddechu, aktor doskonale przeprowadza nas przez etapy postawy swojego bohatera. W trakcie pobytu w środku wieloryba Jay jest na zmianę pełen strachu, zrezygnowany, waleczny i pozbawiony nadziei. Oddanie wiarygodnie tych wszystkich stanów, sporadycznie przeplatane ponurym humorem to nie lada sztuka, a Abrams udźwignął to wyzwanie i znów uniósł na swoich barkach niemal cały film. Paradoksalnie, im gorzej jest z jego bohaterem, tym więcej ciekawego aktorstwa nam serwuje. 

Ojciec Jaya to postać w kluczu pasującym aktorowi od dawna - wyrazisty twardziel, który nie potrafi się przyznać, że w środku ma pokłady ciepła. W "Upadku wieloryba" trudno mieć procent sympatii do tego bohatera. Brolin o tym wie i wypada bardzo wiarygodnie, gdy musi zagrać jego najbardziej odpychającą wersję, być surowym, szorstkim, wierzącym w wychowanie twardymi słowami i ideami, ojcem. Fantastycznie wykorzystuje też pięć minut, w trakcie których ma za zadanie nie wymazać winy swojej postaci, a ją uczłowieczyć. Chemia pomiędzy Abramsem a Brolinem jest fantastyczna, a scena ich konfrontacji na łodzi autentycznie mnie wzruszyła.

"Upadek wieloryba" zdecydowanie jest jednym z najbardziej pozytywnych filmowych zaskoczeń 2026 roku. Absurdalny i szalony koncept ewoluował w intensywną psychologicznie, poruszającą historię, nie tylko o facecie uwięzionym w kaszalocie. Brian Duffield, w tylko sobie znany sposób, przyniósł nam unikalne, refleksyjne, wrażliwe, emocjonujące oraz emocjonalne kino, które rozlicza się z żałobą. Na papierze to nie miało prawa zadziałać, ale na szczęście wielki ekran zadecydował inaczej.

"Upadek wieloryba" już w kinach.

Czytaj więcej w Spider's Web: