Kto doprowadził do zamachu nad Lockerbie? Wyjaśniamy

Serial "Zamach nad Lockerbie" od Netfliksa (i BBC) koncentruje się na jednym z najtragiczniejszych zamachów terrorystycznych w Europie, do którego doszło 21 grudnia 1988 roku podczas lotu Pan Am nr 103. Był to regularny transatlantycki lot z Frankfurtu do Berlina z międzylądowaniem w Londynie i Nowym Jorku. Tragedia wydarzyła się po wylocie z londyńskiego lotniska Heathrow. Samolot odleciał punktualnie o godzinie 18:00, a kilka minut po 19:00 kontakt z załogą został utracony. To właśnie wtedy doszło do eksplozji.

Wskutek wybuchu kolejne części samolotu zaczęły się rozpadać, przez co wylądowały w różnych lokalizacjach. Wyciek paliwa doprowadził z kolei do zniszczeń domów i ogromnych pożarów, przez co na ziemi zginęło 11 osób. Śmierć ponieśli również pasażerowie samolotu oraz załoga - łącznie 259 osób. W konsekwencji życie straciło 270 osób. W związku z katastrofą pojawia się pytanie: kto jest za nią odpowiedzialny?

Dzień po katastrofie CIA przeanalizowało rozmowy telefoniczne, z których wynikało, że do zamachu przyznało się kilka organizacji. Jedną z nich był Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej, który miał zniszczyć Pan Am 103 w odwecie za zestrzelenie samolotu Iran Air Flight 655 przez Amerykanów w lipcu poprzedniego roku. Był to najbardziej prawdopodobny sprawca, choć ostatecznie nie można było ze stuprocentową pewnością przypisać tej tragedii żadnej grupie terrorystycznej. Niektóre z nich walczyły bowiem o to, by przypisać sobie zasługi za ten zamach.

Rząd Wielkiej Brytanii podejrzewał, że za zamach mogli być odpowiedzialni Libijczycy. Na miejscu odnaleziono bowiem fragmenty walizki Samsonite, w której prawdopodobnie znajdowała się bomba, a także elementy radioodtwarzacza na kasety marki Toshiba. Był on podobny do tego, który został użyty do ukrycia bomby Semtex zbudowanej przez palestyńską organizacją bojowej. W walizce znajdowały się również niemowlęce ubranka uszyte na Malcie. Tym tropem poszli śledczy i to im się opłaciło.

Odzież została rozpoznana przez maltańskiego kupca, Tony'ego Gauciego, który zeznał, że sprzedał je mężczyźnie o wyglądzie Libijczyka. Mimo że niektóre zeznania były ze sobą sprzeczne - chodziło o datę zakupu przedmiotów czy podobne zakupy innych osób libijskiego pochodzenia - doprowadziły one do zidentyfikowania Abdelbaseta al-Megrahiego, libijskiego oficera wywiadu i szefa ochrony Libyan Arab Airlines. Na odpowiedzialność Libanu za katastrofę wskazywał również fakt, że część elektronicznego zegara z bomby należał do libijskiego agenta wywiadu, który został aresztowany niemal rok wcześniej za przenoszenie materiałów do bomby Semtex.

13 listopada 1991 roku, po trzech latach wspólnego śledztwa szkockiej policji i amerykańskiego FBI oraz przesłuchania kilkunastu tysięcy świadków, wydano akt oskarżenia o morderstwo przeciwko Abdelbasetowi al-Megrahiemu. Zarzuty usłyszał również Lamin Khalifah Fhimah, kierownik stacji LAA na lotnisku Luqa na Malcie. Żaden z nich nie złożył zeznań w sądzie.

31 stycznia 2001 roku Megrahi został skazany za morderstwo na dożywocie, natomiast Fhimah został uniewinniony. Megrahi złożył apelację od wyroku skazującego, która została odrzucona w marcu 2002 roku, a także wniosek do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w 2003 roku. Ostatecznie odbył on ponad 10 lat kary, przez cały ten czas utrzymując, że jest niewinny. Został zwolniony z więzienia z przyczyn humanitarnych 20 sierpnia 2009 roku. Zmarł 20 maja 2012 roku na raka prostaty.

Muammar Kaddafi, były premier Libii i przywódca swojego rządu, ostatecznie wziął formalną odpowiedzialność za zamach w 2003 roku i wypłacił odszkodowania rodzinom ofiar. Utrzymywał jednocześnie, że osobiście nie zlecił ataku. W lutym 2011 roku Mustafa Abdul Dżalil, były minister sprawiedliwości, oświadczył jednak, że to Kaddafi, który zginął kilka miesięcy później, osobiście zlecił zamach bombowy.

21 grudnia 2020 roku, w dniu 32. rocznicy katastrofy, prokurator generalny USA ogłosił, że Abu Agila Mas'ud Kheir Al-Marimi, obywatel Libii, został oskarżony o przestępstwa terrorystyczne w związku z zamachem bombowym. W grudniu 2022 roku poinformowano, że mężczyzna został aresztowany. Temat nie został jednak zamknięty, a publiczna debata w związku z tym, kto jest za ten zamach odpowiedzialny, wciąż trwa.

Co ciekawe, 5 grudnia 1988 roku, czyli na nieco ponad 2 tygodnie przed atakiem, Federalna Administracja Lotnictwa USA (FAA) poinformowała, że otrzymała zgłoszenie od mężczyzny z arabskim akcentem. Poinformował on, że w ciągu najbliższych dwóch tygodni samolot linii Pan Am z Frankfurtu do USA zostanie wysadzony w powietrze przez osobę powiązaną z palestyńską organizacją Abu Nidala.

Ostrzeżenie zostało potraktowane poważnie przez FAA, która rozesłała ostrzeżenie do wszystkich amerykańskich przewoźników, w tym również Pan Am. Linie lotnicze pobierały od każdego pasażera dodatkową opłatę w wysokości 5 dol. za program, który miał dokładnie kontrolować m.in. bagaże. Ostrzeżenie FAA zostało odnalezione pod stertą papierów na biurku dzień po zamachu.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Czytaj więcej w Spider's Web: