Odyseja na mapie. Którędy płynął Odyseusz i na jakie wyspy trafił?

„Odyseja” to kronika trwającej dekadę podróży króla Itaki, Odyseusza, który po wojnie trojańskiej chciał wrócić do domu i swej żony, Penelopy. To jego fortel ze słynnym koniem pomógł Grekom pod wodzą Agamemnona wygrać po dekadzie oblężenia. Tak naprawdę nie mamy jednak pewności, iż te postaci naprawdę istniały… ani nawet co do tego, czy ten konflikt faktycznie miał miejsce!

Wojna trojańska to nie wydarzenie historyczne - opisywano ją w mitach. A te, w tym te przypisywane Homerowi i traktujące o twórcy konia trojańskiego, mają to do siebie, iż były przekazywanymi ustnie z pokolenia na pokolenie opowieściami. Nim je utrwalono, były modyfikowane i wypaczane. Opowieść o Odyseuszu pełna jest też boskich interwencji i maszkar takich jak Cyklop, giganci czy syreny.

Na przestrzeni tysiącleci powstało wiele wersji opowieści o Odyseuszu i jego podróży. Christopher Nolan snuje teraz z pomocą X muzy w kinach na całym świecie swoją własną. Jest ona przy tym w zasadzie spójna z wieloma innymi, które znamy - aczkolwiek scenariusz niektóre wątki pomija. Do tego bohaterowie w żadnej ze scen nie rysowali mapy swej podróży, podczas której się zgubili.

Historycy i lingwiści greckie mity już na wszelkie sposoby analizowali i wielokrotnie próbowali nanieść na mapę prawdziwego świata lokacje, które Odyseusz miał odwiedzić. Wielu z nich przyjmuje, iż podróż zaczął na terytorium dzisiejszej Turcji, u zachodnich wybrzeży Azji Mniejszej nad rzeką Skamander. Jej celem była będąca dziś częścią Grecji wyspa Itaka na morzu jońskim.

Podróż z Troi do Itaki można podzielić na tuzin etapów, ale nie wszystkie przystanki oraz opisywane przez Homera wydarzenia pojawiły się w nowej kinowej „Odysei”. Nie oznacza to, iż w tej wersji opowieści nie miały one miejsca, a jedynie to, że Christopher Nolan ich nie pokazywał na ekranie. Prześledźmy więc mity krok po kroku (kursywą zaznaczyłem rzeczy, których w filmie zabrakło):

Kilka wątków zostało w nowej „Odysei” albo całkowicie pominiętych, albo skompresowanych; u Christophera Nolana pojawia się kwiat lotosu, ale na wyspie Ogygia, gdzie bohatera karmi nim Kalipso. Finałowym przystankiem zawsze była i jest jednak Itaka i to właśnie tam Odyseusz, przebrany za żebraka, mści się na możnych zalotnikach, którzy ustawiali się w kolejce do Penelopy.

W sieci można znaleźć wiele map nanoszących kolejne przystanki podróży Odyseusza na mapę prawdziwego świata - aczkolwiek należy pamiętać, iż badacze do dziś debatują nad interpretacją mitów. Do tego analizują nie zapiski historyczne, a starożytną poezję pełną fantastycznych elementów, więc opisywane miejsca… mogły w ogóle nie istnieć, tak jak zresztą i sam główny bohater.

Badacze są jednak zwykle zgodni co do tego, iż Odyseusz opłynął praktycznie całe morze śródziemne (a niektórzy twierdzą, iż zawędrował na Atlantyk!), często przecinając swoją wcześniejszą trasę. Cyklopa spotkał pewnie na Sycylii, śpiew syren mamił go najpewniej w okolicy Sardynii, z nimfą mógł mieszkać obok Malty, a potwory porwały załogantów przy Korsyce… To wszystko jednak hipotezy.

Czytaj inne nasze teksty poświęcone „Odysei”:

Oczywiście pod praktycznie każdym takim postem z mapą prawdziwego świata, na której zaznaczono kolejne etapy podróży Odyseusza, pojawia się od razu zagorzała dyskusja na temat różnych hipotez i różnic w interpretacji „Odysei”. A tych będzie pewnie teraz coraz więcej, gdyż tematem z pewnością interesować będą się widzowie, którzy się nad tym nigdy nie zastanawiali, zaraz po wyjściu z kin.

W końcu „Odyseja” miała zgodnie z planem 17 lipca 2026 r. swoją premierę, a film Christophera Nolana zbiera teraz świetne oceny zarówno od krytyków, jak i widzów.